گل کویر- ملت عشق (االیف شافاک)
کانال تلگرامی بوک تیپس
@book_tips
کتاب ملت عشق را می خواندم، که در آن رابطه بین مولانا و شمس آورده شده و چهل قاعده شمس. در میان ماجراها، شخصیتی وجود دارد بنام گل کویر. گل کویر لقب دختری است که به جبر روزگار اتفاقات زیادی برای وی می افتد. علی رغم میل باطنی خود به سمت سرنوشتی می رود که از جنبه عمومی و شریعت گناه و بسیار نا پسند است. ولیکن سوالات و ابهاماتی در ذهن ایجاد شد. ابتدا ماجرای گل کویر را که در کتاب آمده می نویسم. در انتها ابهامات را طرح می کنم.
در دهی کوچک نزدیک نیقیه بدنیا آمدم. مادرم همیشه می گفت: "در مکان درستی به دنیا آمدی اما در زمانی اشتباه"
گل کویر
زمانه بد بود، معلوم نبود فردا چه پیش می آید. از سالی تا سال بعد همه چیز عوض می شد. اول شایعه برگشتن صلیبی ها ترساندمان. شنیدیم چه ظلم و جنایتی در قسطنطنیه کرده اند. ملک و املاک مردم را غارت کرده بودند و همه شمایل های توی کلیسا را، چه کوچک و چه بزرگ، شکسته بودند.
بعد همه صحبت کردند به صحبت درباره حمله سلجوقیها. هنوز آقار ترس از قشون سلجوقی پاک نشده بود که حملههای بیرحمانه مغول شروع شد. انگار اسم و جسمِ دشمن مدام عوض میشد. اما ترسمان از نابود شدن به دست دیگران، مثل تودههای برف بالای قله ایدا، ثابت میماند.
پدر و مادرم نانوا بودند. مسیحیهای خوب و انسانهای مؤمنی بودند. اولین چیزی که از دوران بچگی به یاد دارم، بوی نان تازه از تنور درآمده است. پولدار نبودیم. حتی آن وقتها که خیلی کوچک بودم این را میدانستم. اما این را هم میدانستم که فقیر هم نیستیم. از نگاههای پر از غبطه فقرایی که برای گدایی دم در دکان میآمدند، حال و روزمان را میفهمیدم. شبها پیش از خواب زانو میزدم، دعا میخواندم و از خدا تشکر میکردم که گرسنه نمیخوابیم. با او طوری صحبت میکردم انگار با یکی از دوستانم حرف میزنم. چون آن وقتها پروردگار تنها دوستم بود.
هفت سالم بود که مادرم حامله شد. الان فکر میکنم لابد قبل از آن چند بار بچه انداخته بوده، اما آن وقتها عقلم به این چیزها قد نمیداد. آنقدر معصوم بودم که اگر میپرسیدند بچه چطور به دنیا می آید، لابد میگفتم خدا بچهها را با خمیر نرم و تازه درست میکند.
اما خمیری که توی شکم مادرم داشت درست میشد به چیزی غولآسا شبیه شده بود. خیلی نگذشت آنقدر بزرگ شد که دیگر نتوانست را برود. قابله ده گفت بدن مادرم آب آورده. من که منظورش را نفهمیدم، کجای "آب آوردن" بد بود؟
اما چیزی بود که نه مادرم میدانست و نه قابله: نگو توی رحم به جای یک بچه سه بچه بوده. هر سه هم پسر. نگو برادرهایم توی شک مادرم داشتهاند دعوا میکرده اند. نزدیک وضع حمل یکی از سهقلوها دیگری را با بند نافف خفه کرده بوده، بچه خفه شده هم برای انتقام گرفتن راه خروج را بسته بوده. اینطوری همه بچهها توی آن گیر کرده و مانده بودند. مادرم چهار روز آزگار برای بدنیا آوردن برادرهایم درد کشیده. شب و روز صدای فریادش را میشنیدیم، تا زمانیکه صدا و نفسش برید.
قابله که نتوانسته بود مادرم را نجات بدهد، سعی کرد برادرهایم را نجات بدهد. با آنکه قیچی برداشت و شکم مادرم را برید، اما فقط توانست یکی از بچهها را زنده بیرون آورد. برادرم اینطوری بدنیا آمد. پدرم که به نظر میرسید اورا مقصر اصلی میداند، از روزی که برادرم به دنیا آمد با او بنای بدرفتاری گذاشت.
مادرم که مرد، پدرم تبدیل شد به مردی اخمو و بداخلاق، زندگی هم دیگر بیمزه شد. کار نانوایی هم خیلی سریع رو به کسادی رفت. از آن میترسیدم که روزی ما هم شبیه گداهایی بشویم که دم در نانوایی میآمدند. زیر رختخوابم نان قایم میکردم، آنجا میماندند و بیات میشدند. اما سختی اصلی را من نه، برادرم کشید. دستکم من زمانی طعم علاقه و محبت را چشیده بودم. برادرم اما طعم هیچیک از اینها را نچشید. خیلی ناراحت میشدم از اینکه میدیدم این قدر با او بدرفتاری میشود. کاش از برادرم حمایت میکردم. آن وقت همه چیز فرق میکرد. من هم امروز در قونیه توی همچو خانهای نبودم. زندگی چقدر عجیب است.
یکسال بعد پدرم دوباره ازدواج کرد. تنها چیزی که در زندگی برادرم عوض شد این بود: قبلاً فقط پدرم با او بدرفتاری میکرد، اما الان هم پدرم، هم نامادریام با او بد رفتاری میکردند. دیگر هر فرصتی بدستش میافتاد از خانه فرار میکرد. به خانه که بر میگشت دوستهای بد و عادتهای بدتر پیدا کرده بود. از آن روز به بعد برادرم به سرعت تغییر کرد. نگاهی ظالمانه توی تخم چشمهایش نشست. حس میکردم توی سرش نقشههایی دارد، اما نمیدانستم چه کارهای بدی میکند. ای کاش میدانستم. ای کاش میتوانستم جلو این فاجعه را بگیرم.
خیلی نگذشته بود که پدر و نامادریام را مرده پیدا کردیم. یکی توی آرد نانی که خورده بودند مرگ موش ریخته بود. همین که خبر پخش شد، همه به برادرم شک کردند. محافظها تحقیقات را شروع که کردند، او هم ترسید و فرار کرد. برادرم را دیگر هیچ وقت ندیدم. به یک باره توی این دنیا تک و تنها مانده بودم. نتوانستم توی خانهای بمانم که همه جایش بوی مادرم را میداد. توی نانوایی که اصلاً نتوانستم بمانم. آخرسر تصمیم گرفتم پیش عمهام بروم که نزدیکترین قوم و خویش زندهام بود. دختر ترشیدهای بود. توی قسطنطنیه زندگی میکرد. خانه و نانوایی را همانطور گذاشتم و برای رفتن پیش عمهام به راه افتادم. سیزده ساله بودم.
سوار دلیجان مسافری شدم که به قسطنطنیه میرفت. جوانترین مسافر دلیجان من بودم. چند ساعت بیشتر راه نرفته بودیم که راهزنان راهمان را بستند. همه چیزمان را گرفتند، کیفها، چمدانهاف کلاههاف چکمهها، کمربندها، حتی سوسیسهای راننده دلیجان. چون چیزی نداشتم که به آنها بدهم، گوشهای بیصدا ایستادم، گمان نمیکردم آسیبی به من برسانند.
اما درست همان موقع که داشتند راه میافتادند، رئیس راهزنها به طرف من برگشت و گفت: "آهای خشگله، به من نگاه کن، ببینم دختری یا نه؟" از خجالت سرخ شدم. دست نداشتم به همجین سوال بیربطی جواب بدهم. نگو سرخ شدنِ صورتم همان جوابی بوده که میخواسته بشنود.
رئیس راهزن ها فریاد زد: "یالا راه بیفتیم، همه اسبها را بیاورید. این دختر را هم بیاورید."
من گریه و زاری کنان مقاومت میکردم. اما هیچ کدام از مافرهای دیگر به کمکم نیامدند. راهزنها به جنگلی بزرگ بردندم. نگو وسط جنگل برای خودشان ده داشتند. دستهای از زن آنجا ویلان بود و همان قدر هم بچه. همه جا پر اردک . غاز و بز بود. خوک ها هم برای خودشان میگشتند. اگر راهزنها آنجا زندگی نمیکردند، گمان میکردی بهترین ده دنیاست.
خیلی زود فهمید چرا رئیس زندانها از من پرسید دخترم یا نه. نگو راهزنها رهبری داشتهاند که تیفوس گرفته و حالش خراب بوده. از خیلی وقت پیش بستری بوده، دواهای زیادی امتحان کرده بودند، اما بیفایده. آنوقت یگی پیدا شده و در گوشش نسخهای سحرآمیز زمزمه کرده:"اگر با باکرهای بخوابی، بیماریات به او منتقل میشود و تو پاک میشوی، شفا پیدا میکنی."
در زندگیام چند چیز هست که اصلا نمی خواهم به یاد بیاورم. روزهایی که در جنگل گذراندم از آن جملههاست. حتی امروز هم هر موقع به یاد جنگل بیفتم، فقط در فکر درختهای کاجم. بهجای آنکه پیش زنهای ده بمانم، میرفتم میان درختها، تک و تنها مینشستم و گریه میکردم. زنهای آن جا یا زنِ راهزنها بودند یا دخترشان. البته بدکارههایی هم بودند که به میل خودشان آمده بودن. هیچجوری درک نمیکردم که چرا به آنجا آمدهاند. من اما تصمیم خودم را گرفته بودم، میخواستم در اولین فرصت فرار کنم.
بعضی وقتها در جنگل کالسکه هایی اسبی می دیدم. پیشترشان هم مال اصلیزادهها بودند. نمیفهمیدم چرا این کالسکهها را غارت نمیکنند. بعدها فهمیدم کالسکهچیها پیش از عبور از جنگل به راهزنها حق حساب میدهند. و به جایش امن و امان از جنگل میگذرند. بعد از آن فهمیدم کارها چطور پیش میرود. نقشهای کشیدم و جلو یکی از کالسکههایی را که به شهر بزرگ میرفت گرفتم و به کالسکه التماس کردم مرا هم ببرد. با آن که می توانست حدس بزند پولی ندارم، اجرت زیادی خواست. اجرتش را به شکل دیگری پرداخت کردم.
پس از آن که به قسطنطنیه رسیدم و چند روز آنجا ماندم، فهمیدم چرا زنهای توی جنگل آنجا را برای ماندن انتخاب کردهاند. شهر از جنگل بدتر شده بود. حتی نیازی ندیدم دنبال عمام بگردم. با خودگفتم حتما دوست ندارد کسی مثل من را به خانهاش راه دهد. تک و تنها مانده بودم. شهر خیلی زود روحم را له کرد. دیگر در دنیایی کاملا متفاوت رها شده بودم. دنیای خشونت، شر، تجاوز، ظلم و بیماری. چند بار پشت سرهم حامله شدم با میل و سیخ چند بچه انداختم. بدنم چنان خراب شد که دیگر عادت ماهانهام هم قطع شدو در جوانی نازا شدم.
در آن کوچهها چنان چیزهایی دیدم که کلمه ها از بیانشان عاجزند. پس از آنکه شهر را ترک کردم با سربازها، بازیگرها، پیشگوها و کولی ها گشتم، برده لذت همهشان شده بودم. بعد قلچماقی به اسم کله شغال پیدایم کرد، مرا گرفت و به قونیه به این خانه آورد.
رئیس خنثی تا موقعی که به کارش میآمدم، به اینکه از کجا آمده ام اهمیتی نمیداد. وقتی شنید نمیتوانم بچهدار شوم خیلی خوشحال شد، مسئلهای به اسم حاملگی پیش نمیآمد. برای آنکه به نازا بودنم اشاره کرده باشد لقب "کویر" به من داد. اما لابد این لقب به نظرش زیادی خشک آمده بود که بزکی هم کنارش گذاشت و به این ترتیب شدم "گل کویر".
خب این ماجرای گل کویر رو که خوندین. یک سوال یا ابهام اساسی در اینجا وجود دارد و آن اینکه، آیا اگر هر شخص عالم، متدین و متعهد حال حاضر، اگر بجای گل کویر بودند، چه سرنوشتی داشتند؟ آیا باز هم همین شخص متدین و عالم بودند؟ و اینکه خداوند در مورد گل کویر چه قضاوتی خواهد کرد؟
کانال تلگرامی بوک تیپس، کانالی با موضوع کتاب، مطالعه، جملات اخلاقی و تربیتی، سخنان بزرگان.