تغییر اقلیم

 

دانشمندان نسبت به تغییرات چشم‌گیر در یکی از بزرگترین یخچال‌های قطب جنوب، که احتمالا در پنج تا ۱۰ سال آینده رخ می‌دهد، هشدار دادند.

آنها می‌گویند یک بخش شناور در قسمت جلوی یخچال طبیعی "توایتز" که تا به حال به نسبت پایدار بوده، ممکن است "مثل شیشه جلو خودرو خرد شود".

به دلیل میزان ذوب این یخچال، محققان آمریکایی و بریتانیایی برنامه مطالعاتی فشرده‌ای را در توایتز انجام می‌دهند.

در حال حاضر سالانه ۵۰ میلیارد تن یخ به اقیانوس می‌ریزد.

این موضوع ممکن است امروز تاثیر کمی بر سطح  دریاهای جهان داشته باشد، اما میزانی از یخ در بالادست این یخچال وجود دارد که می‌تواند ارتفاع اقیانوس‌ها را ۶۵ سانتی‌متر افزایش دهد، البته اگر همه آن یخ‌ها ذوب شود.

چنین سناریویی که شبیه به "آخرزمان" است، بعید است که تا چند قرن‌ دیگر پیش بیاید، اما تیم مطالعاتی می‌گوید یخچال طبیعی توایتز بسیار سریع به گرم شدن زمین واکنش نشان می‌دهد.

 

📷 U.S. National Science Foundation/U.S. Antarctic Program/PA Wire

📷 ALEKSANDRA MAZUR

وضعیت تنش آبی در دنیا و ایران در سال 2040

وضعیت منابع آب در ایران و چالشهای آن
ایران در بدترین شرایط، حالت تنش بسیار بالا در سال 2040 قرار خواهد گرفت.

پیش بینی نقشه تنش آبی در سال 2040
 
مهمترین مسایل در ایجاد تنش آبی:
می دانیم ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی آن در دنیا و عدم تامین بخار آب در اتمسفر به میزان کافی بدلیل واقع شدن در محدوده خشکی زمین از بارندگی کم برخوردار بوده و این مسئله همیشگی بوده و هست و خواهد بود. وجود قنات با قدمت چند هزار ساله گواه بر این مسئله هست. حال در برخی سالها میزان بارندگی بیشتر از میانگین و برخی سالها کمتر از میانگین است.
 
اما مسئله کمبود آب در کشور نه بخاطر تغییر اقلیم که خیلی از مسئولین پشت این مسئله پنهان می شوند (هرچند تغییر اقلیم هم موثر است) بلکه بخاطر مسائل مدیریتی هست که در ذیل به برخی از آنها اشاره می کنم:
 
1-  براساس ماده 2 قانون توزیع عادلانه آب مصوب 1361 و تبصره 1 ذیل این ماده مطالعه تعیین حد بستر و حریم رودخانه ها و حفاظت از آنها بر عهده وزارت نیرو (شرکتهای سهامی آب منطقه ای ) گذاشته شده است. یکی از مواردی که مورد غفلت واقع شده است همین مسئله است. در بیشتر رودخانه‌ها مخصوصا پائین دست سدها (که پس از احداث سد میزان آب رودخانه کاهش می یابد) تصرف به حدود بستر بسیار فراوان بوده و این تجاوز علاوه بر مشکلات مربوط به وقوع سیلاب ها منجر به برداشت غیر مجاز آب از رودخانه ها شده است. عدم  مطالعات تعیین حدود بستر و حریم رودخانه ها  و یا کم بودن اعتبارات مربوط به مطالعات تعیین حد بستر رودخانه ها و یا موردی بودن مطالعات منجر به این گردیده است که شرکتهای آب منطقه‌ای امکان حفاظت از حدود بستر و حریم رودخانه ها را نداشته باشند.
2- افزایش آمار چاهها از ابتدای انقلاب تاکنون که یک رشد بسیار بالایی داشته است. علاوه براین وجود چاههای غیر مجاز در تعداد بسیار بالا با برداشتهای غیر مجاز و کنترل نشده از جمله معضلات در خصوص مدیریت منابع آبی است. همچنین جدیدا آبخواری تغییر شکل داده و غالبا افراد در حاشیه رودخانه ها با حفر چاله و گذاشتن پمپ موقتی و اغلب بصورت شبانه اقدام به برداشت غیر مجاز آب می کنند. این موضوع و عدم وجود امکانات کافی برای نظارت، عملا برداشت اب از منابع سطحی و زیر زمینی را به شکل قابل توجه ای رشد داده که حتی آماری هم از میزان برداشت آب به این شکل وجود ندارد و امکان برآورد نیز میسر نیست.
3- تغییر کاربری : تغییر کاربری در دو بخش در خصوص تاثیرگذاری بر منابع آب در کشور حائز اهمیت است
الف- تغییر کاربری باغات از نوع مولد به نوع سرگرمی و خانه باغ: یکی از معضلات اساسی در کشور خرد کردن اراضی باغی اطراف شهرها که یکی از منابع تولیدی و مولد در کشور بوده و بخش عمده ای از نیازهای کشور را تامین می کرد به قطعات کوچکتر با اهداف تبدیل آنها به خانه باغ و خارج نمودن آنها از تولید در بخش کشاورزی است. این امر نه تنها منجر به حذف آنها از تولید محصولات باغی گردیده بلکه افزایش تقاضا برای مصرف آب را هم در پی داشته است. در حوزه خانه باغها افزایش مصرف چه در بخش شرب ناشی از ایجاد مستحدثات، در بخش آبیاری نیز ناشی از توسعه باغات صورت گرفته است. بخش دوم که درحال حاضر تبدیل به یک اپیدمی در کشور شده است، تبدیل اراضی دیم به باغات و نصب تانکر برای آبیاری و انتقال آب به اراضی با تانکر بدون داشتن حقابه از معضلات اساسی در افزایش تقاضا برای مصرف آب شده است.
 
ب- توسعه شهرها و روستاها
 
از سنوات گذشته حاصلخیزترین اراضی کشاورزی با کاربری باغی و زراعی ناشی از توسعه شهرها تبدیل به مناطق مسکونی و زیرساختهای شهری گردیده است. رشد این مسئله بگونه ایست که تقریبا مناسبترین و بهترین اراضی زراعی و باغی اطراف شهرها از حوزه تولید خارج گردیده است.
4- افزایش تقاضا برای مصرف آب در سه بخش:
صنعت: توسعه صنایع آب بر در کشور و استفاده از این صنایع از آب شیرین تاثیر بسزایی در تامین نیازهای آبی گردیده است. علاوه براین توزیع نامناسب صنایع آب بر با توجه به وضعیت منابع آب موجود در کشور نیز از مشکلات اساسی بوده که در سالهایی که با خشکسالی مواجه هستیم اثرات آن نمایان می شود.
کشاورزی: توسعه اراضی کشاورزی، عدم تغییر در الگوی کشت، عدم اجرای طرح الگوی کشت در کشور و نبود ضمانتهای اجرایی آن، عدم کاهش حقابه‌ها ناشی از اجرای پروژه‌های آبیاری تحت فشار (لازم به ذکر است در سیاستهای کنونی اجرای آبیاری نوین صرفاً میزان بهره‌وری آب بهبود پیدا می‌کند و هچگونه صرفه‌جویی در مصرف آب صورت نمی‌گیرد چرا که هیچگونه تغییری در حقابه انجام نمی‌شود و کشاورزان همچنان نسبت به برداشت آب به میزان حقابه خود اقدام می‌کنند)، تغییر کاربری اراضی باغی و زراعی به خانه باغها و مناطق مسکونی، تبدیل اراضی دیم به آبی، ....
صنعت: توسعه سرمایه گذاری در بخش صنعت میزان تقاضا برای مصرف آب را افزایش داده است. از طرفی توزیع نامناسب صنایع در کشور، نبود آمایش سرزمین با ضمانت اجرائی کافی، احداث صنایع آب بر در مناطق خشک و نیمه خشک کشور، و همچنین عدم الزام صنایع به استفاده از پسابها در صنعت پس از تصفیه آن و بازچرخانی آب.
شرب:
افزایش جمعیت و توسعه مناطق مسکونی در شهرها و روستاها، عدم تفکیک آب شرب با آب بهداشتی، فرسوده بودن شبکه انتقال و توزیع آب و بالا بودن میزان هدر رفت آب، نبود قوانین مناسب برای مبارزه با مشترکین پرمصرف، عدم برنامه ریزی مناسب تامین آب شرب، .... از جمله دلایل عمده در افزایش مصرف در بخش شرب گردیده است.
5- یکی از بدترین برنامه ریزی در حوزه منابع آب، برنامه ریزی مدیریت منابع آب در مرزهای سیاسی است (استانی). درحالیکه منابع آب بایستی براساس حوزه آبخیز (حوزه های آبخیز اصلی) که گاها چند استان را دربرمیگیرد انجام شود. در حالت مدیریت منابع آب بصورت استانی طبعتا سیاستگذاری، تصمیم گیری و تصمیم سازی بصورت بخش یوده و منجر به عدم مدیریت یکپارچه در منابع آب می شود.
6 – نبود برنامه های سیاست گذاری در منابع آب برای دوره های کوتاه مدت، میان مدت و دراز مدت در کشور بگونه‌ای که وضعیت منابع آب برای سالهای آتی نامشخص بوده و هیچ هدف گذاری روشنی برای آینده در وضعیت منابع آب ایران وجود ندارد. در حالیکه بایستی با هدف گذاری روشن جهت بهبود منابع آب سطحی و زیر زمینی برای دوره های زمانی مختلف تدوین شده، منابع اعتباری آن تامین و ضمانتهای اجرایی لازم در راستای پیشبرد اهداف محقق شود.
7- مدیریت چندبخشی در حوزه منابع آب
متاسفانه در کشور در حوزه منابع آب بخشهای مختلف دولتی سیاستگذاری میکنند که عمدتا دارای تعارض منافع نیز می باشد. وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی در حوزه آب و خاک و سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور هرکدام بصورت جداگانه سیاستگذاری در حوزه مناب آب را انجام می دهند و مدیریت یکپارچه ای در این حوزه دیده نمی شود. مضافا اینکه این ادارات و سازمانهای دولتی در سایستگذاریهای خود باهم هماهنگ نمی باشند.
 
https://www.linkedin.com/posts/mohammad-faramarz-59760641_%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A2%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-activity-6873896692379353089-mDno/